Ni 20 November, 2025(Ningani) khan Supreme Court, Constitution Bench, Judge 5 thutna, Chief Justice of India BR Gavai, Justice Surya Kant , Justice Vikram Nath , Justice PS Narasimha, Justice AS Chandurkar te chuan Governor thuneihna chungchangah an ngaihdan thurawn a pe. India ram kalphungah hian State Legislative Assembly te’n Bill an pass reng rengin, India Danpui Article 200 in a sawi angin State Governor hnenah pawmpuina pe turin hlan a ni thin a. Hemi chungchangah hian Governor chuan tih theih pathum a nei a: Bill pawmpui emaw, pawmpuina nghah hrih a legislature hnena thawn let emaw, President hnena hlanchhawn emaw a thlang thei a ni. Nimahsela, thil buaithlak tak ni ta chu Article 200 emaw 201 hian Governor emaw President-in chet an lak theih hun chhung a bituk lova. Hun kal zelah hemi chungchangah hian sawiselna a lo awm a; State Assembly ten bill an pass hi Governor-te kutah engtinmah khawih lovin a awm thin a, pawmpui emaw, thawnlet emaw, President tana dah emaw pawh a ni lo thin a, hei hian dan siam chu a ti harsa zo vek thin a ni. He thil atanga zawhna lian tak lo awm ta chu, Governor hian Bill pass tawh a hnena lo kal hi thutlukna siam lovin a duh chen chen a kawl thei em? tih a ni.President Droupadi Murmu Thehluh Reference:Ni 13, May 2025 khan President of India, Droupadi Murmu chuan Article 143 hnuaia “Presidential Reference’ an tih mai chu hmangin, zawhna pawimawh tak tak sawm pali Supreme Court hnenah a thawn a. Heng zawhna te hian Article 200 hnuaia Governor chet lak theih chin te, Governor-in State-a Council of Ministers te thurawn a zawm ngei a ngai em tih te, Court-in Governor chu hun bituk chhunga che turin a ti thei em, tih te leh Article 200 leh 201 te tun dinhmuna hman a nih dan tur te a huam a ni. He thubuai hi mi pahnih inkara thubuai ni lovin, India ram pumpui tibuai thei India danpui (constitution) hriatchian duhna avanga lo awm a ni a. He thubuai hi Supreme Court-a Judge-5 thutna, Constitution Bench in an ngaihtuah a ni.Ni 20 November, 2025 khan Supreme Court, Constitution Bench, Judge 5 thutna, Chief Justice of India BR Gavai, Justice Surya Kant , Justice Vikram Nath , Justice PS Narasimha, Justice AS Chandurkar te chuan hemi chungchanga an ngaihdan thurawn chu a pe a. An ngaihdan hi mimal bil anga sawi lovin ‘Court Ngaihdan’ (Opinion of the Court) tiin an dah a ni. Hei hian Governor leh President te’n a State Legislature-a Bill an pass te an buaipui dan tur a hril dawn a ni. Bench chuan India Danpui hian Governor te chu Article 200 hnuaiah thuneih pathum chiah a neih thu an sawi a; a pawmpui thei a, hei hian bill chu danah a chantir a; a pawmpuina khek hrih thei a, bill chu legislature hnenah a thawn let leh thei bawk. Nimahsela he duhthlanna hi chu money bill-ah chuan a theih ve loh thung; a pathumnaah chuan President hnenah a hlan thei bawk. Governor chuan heng duhthlanna pathum te hi a hmang thei a, engmah ti lovin a awm veng veng theih loh thu an sawi a ni. Court chuan engmah ti lova Bill dahthat veng veng hian India Danpui a kalh a ni, a ti.Governor Duhthlan Theihna:Supreme Court chuan Governor duhthlan theihna chungchang hi a sawifiah a. Governor-in Article 200 leh 201 hnuaia a thuneihna a hmanin Council of Ministers te thurawnin a phuar loh thu a sawi a. Duhthlanna thenkhat- a biktakin ‘Bill pawmpuina President tana dah’ chungchang phei hi chu India Constitution in a sawi anga Governor chet dan tur ve reng a ni a. Nimahsela, Governor-in heng thuneihna a neih te hi thutlukna siam tura pumpelhna leh tih khawtlai phalna chu a ni hauh lo, tih an sawi. Court chuan he thuneihna hi fim tak, rintlak tak leh tih khawtlai lova hman tur a ni, a ti.Bill Pawmpuina Chungchanga Hun Bituk:Zawhna lian tak pakhat awm chu Supreme Court hian Governor emaw President-in Bill chungchanga thutlukna siam tur hian hun bituk ni 30 te, ni 60 te a siam thei em? tih a ni a. State of Tamil Nadu Versus Governor of Tamil Nadu (2025) ah khan Supreme Court (Justice Pardiwala leh Justice R Mahadevan) chuan Governor chungchangah hun bituk a lo siam sak tawh a. Nimahsela, tuna a ngaihdan thurawn a pekah erawh chuan Supreme Court ( B.R Gvai CJI, leh Judges pali dang Surya Kant , Vikram Nat, P.S. Narasimha J, A.S. Chandurkar leh Advay Vora) chuan a hmaa thutlukna chu siamthain, hun bituk a siam theih loh thu a sawi a ni. Bench chuan India Danpui Article 200 leh 201 ngei ngei pawh hian hun bituk a tarlan loh thu an sawi a, hun bituk chungchangah hian India Danpui chu a ngawih thu an sawi. Supreme Court chuan India Danpui chu a ziak thaa, hun tiam chhung an tha tih dana Governor leh President-te chunga nghah a ti thei lo, tih an sawi.Hun bituk awm thei lo mahsela, Supreme Court chuan tiam chin awm lova Bill tihkhawtlai chu a rem ti hauh lo thung. Governor leh President chu a awm tawk hun chhungin an che tur a ni, an ti. Governor chuan insawifiahna awm lova hun rei tak chhung Bill chungchanga chet la lova, a kawl tawp a nih chuan, Supreme Court chu a inrawlh theih thu an sawi. Inrawlh theihna chu eng ang thutlukna nge a siam ang tih lamah ni lovin, thutlukna pathum a siam theih zing ami thlang a, thutlukna siam ngei turin a ti thei a ni. Court chuan Article 361 hnuaia Governor venhimna hian Court-in a endik theihna a dal loh thu an sawi bawk.Governor-in Bill a thawn let Legislature-a pawm leh a nihin:Supreme Court chuan Bill thawnlet a nih a, hmalak dan tur a sawi chiang a. Legislature-in Bill an hnena Governor-in a thawnlet tawh hnu an ngaihtuahthat leh a, an pass nawn leh a nih chuan Governor chuan pawmpuina a pe tur a ni, tih a ni a.A hnawl thei tawh lo a ni. Tin, an Bill pass nawn chu a hmasa zawkah President hnenah a hlan chhawng a nih loh chuan a vawi hnihnaah a hlan chhawng thut thei lo bawk. Hei hian Legislature chu tawp chin nei lova a thurel leh thutlukna te kal kual reng tur lakah a veng a ni.Supreme Court Dinna:A tawp berah chuan he thutlukna hian India Danpui hnuaia kawng zawh dan tur inrem tha tak a siam a. Supreme Court chuan Governor leh President office-te zahawmna leh zalenna chu a humhim a, hun tiam khauh tak siam a duh lova; nimahsela, “pocket veto” tih ngaihdan chu hnawl thung, a chhan chu tiam chin awm lova Bill chu Governor emaw President kuta a awm tawp chuan Bill chu ngawi renga tihhlum theih a ni dawn a ni. He thutlukna ina min chah ber chu Constitutional Authority zawng zawngte chu .an thawk hoin, an chanvo an inzah tawn vek tur a ni a, tul lo taka tikhawtlai lovin dan siamna chu a rang lama kalpui tur a ni tih hi a ni.Supreme Court chuan Governor hian Bill te a thut bopui kumkhua thei lova, nimahsela Court pawhin hun tiam khauh tak a siam sak thei hek lo, a ti. Governor chu a hun awm tawkah rang takin a che thin tur a ni a. Tihkhawtlai rei lutuk anih chuan thutlukna siam tir ngei turin Court chu a inrawlh theih thu an sawi. Thutlukna siamsak chu Court-in a ti thei lova, Governor emaw President kutah a awm a; Court chuan thutlukna siam tura ti tur chiaha a inrawlh theih thu a tarlang a ni. Ni 20, November a Supreme Court Judge panga thutna Bench-in an ngaihdan thurawn an pek tak hian Bill chungchanga Legislature, Governor leh President-te inkara a chet vel dan turah kaihhruaina a pe a ni.Sl. No.DatesEvents1.13th January 2020- 28th April 2023Tamil Nadu Legislative Assembly te chuan University kaihhnawih Bill-12 te chu an pass a. Bill pass tak te chu Tamil Nadu Governor hnenah pawmpuina(assent) pe tura pek a ni.2.31st October, 2023Tamil Nadu sorkar chuan Governor-in an Bill 12 passed tak teah engmah a tih loh avangin Supreme Court-ah Writ petition a thehlut3.13th November, 2023Governor chuan Bill 12-ah thutlukna a siam a, Bill 10-ah pawmpuina a pe duh lo a, Bill 2 chu President ngaihtuah atan a dah.4.18th November, 2023Tamil Nadu Legislative Assembly chuan special session an nei a, Bill 10 pawmpuina an hmuh loh te Assembly-ah an pu lut leh a an pass nawn leh a ni. Governor Secretariat hnenah thawn leh nghal a ni5.8th April, 2025State of Tamil Nadu v. Governor of Tamil Nadu case-ah Judge pahnih thutna Bench chuan thutlukna an siam a. Governor-in Bill 10 te a hreng chu a dik loh thu an sawi.6.13th May, 2025President Droupadi Murmu chuan Presidential Reference No. 1 of 2025 chu Article 143(1) hnuaiah a pe chhuak a, constitutional question sawm pa li (14) chuang Supreme Court hnenah a zawhna a siam.7.22nd July, 2025Chief Justice of India, BR Gavai chuan Supreme Court, Constitution Bench hmaah Reference chu a pharh a, Supreme Court-in he thubuai hi ngaihthlak a remti.8.19th August, 2025Thubuai ngaihthlakna (hearing)neih a ni9.20th November, 2025Supreme Court chuan Article 143 hnuaiah thutlukna a siam.(www.jclalnunsanga.in)