Kuhva Smuggling-Gauhati High Court, Aizawl Bench-PIL-CBI-Chargesheet
- Nov 16, 2025
- Admin
Kuhva Smuggling-Gauhati High Court, Aizawl Bench-PIL-CBI-Chargesheet-Vanramchhungi (Ruatfela Nu)
๐ ๐ธ๐ต๐๐ต ๐ต๐ฎ๐๐ป๐ป๐ฎ: Rs. 1022, 25, 81, 281 tangka sum vir vel (involve) leh Rs. 408, 90, 32, 515 leh chhiah awl ruk/pumpelh (evade) hai lanah hian, min tanpuitu zawng zawng chungah lawm thu ka sawi hmasa a. Hei hi keimah chauha tih theih a ni lo. Support team hrang hrangte vang a ni.
๐ ๐ฐ๐ต๐ฎ๐ป๐ฐ๐ต๐ถ๐ป: Kum 2022-ah Gauhati High Court Aizawl Bench- ah kuhva smuggling PIL ka file a, (PIL No. 5/2022) Court ka dil (prayer) ber chu- Ram ri kal thelha Dan bawh chhiatna lian tak, kuhva tawlh rukah mipui lam chuan Mizoram police an inhnamhnawih nasa niin kan hria a, kan khel luih luih a. Chuvangin Mizoram police-te chungah rinna nghahna tlak a nih loh avangin, CBI chhuitir turin ka dil a. Ka dil angin HC chuan CBI chhui turin Judgement Order a chhuah ta a ni. CBI chuan HC thu pek chhuah aแนญanga rei loteah kuhva tawlh ruk chu an chhui nghal a. 01.01 2021 - 31. 03 2024 inkara an chhui a, hetiang ang crime lian leh kaihhnawih ngah tak mai hi tahrik ni 29. 08 2025 khan Chargesheet an theh lut ta a ni. Hei hi thil chhinchhiah tlak tak niin ka hria. Ka tawn hriat atangin Mizoram ACB ai chuan an che rang hle a. Mizoram police an mualpho hle bawk a ni.
๐๐ฎ ๐ฏ๐ฒ๐ถ๐๐ฒ๐ถ ๐ฎ๐ถ๐ถ๐ป ๐ฎ ๐๐ต๐ฎ:CBI chargesheet hian duh thu a sam kim lo mai thei e. Amaerawhchu a chunga ka tar lan ang khian, kuhva tawlh ruka tangka vir vel, Mizoram budget atanga 7% ย vel zet leh, Tax evade Mizoram budget aแนญanga 3%ย vel aโn han hai chhuak khi lawmawm ka ti a. Tahrik ni 10.11.2025 (thawhtanni) kha Court tawngkama DD (Delivery of Documents) ni a ni a, Chargesheet copy hi (a tam tham em avangin PDF in ) Accused te leh kei, case siamtu pek kan ni. He Chargesheet-ah hian Dan bawh chhiaa kuhva tawlh ruah mi 21 puh (accused) an ni a, mi pakhat a tlan bo a, mi 17 Court-hma ah an rawn inlan nghal a. Ukil la ruai ve lo leh Court-a rawn inlan lo mi 3 an la awm avangin DD hi a la zo la, DD hi a zawh veleh Opening of the Case-in a chhunzawm chho ang a; Trial a intan chho tak tak tawh ang. Tichuan kei chu ka lo awl tawh ang a: CBI ukil Pu Lalremtluanga, Senior Special Public Prosecutor, CBI /ACB (ACB tih hi Mizoram a ni lo) Imphal leh kuhva tawlh rua puh mi 21 inkhing, mawh phurhna nei loin kan ngaithla ve thin ang.
ย ๐ ๐ถ๐๐ผ๐ฟ๐ฎ๐บ ๐ฝ๐ผ๐น๐ถ๐ฐ๐ฒ ๐๐ฒ ๐น๐ฒ๐ต ๐ธ๐๐ต๐๐ฎ ๐๐ฎ๐๐น๐ต ๐ฟ๐๐ธ ๐ถ๐ป๐๐ฎ๐๐บ๐ป๐ฎ hi a ruh lang rawtin sawi ila. A tirah chuan Mizoram police chungah rinna ka nghat hmasa ve ngei mai. Mizorama khati taka kuhva tawlh ruk case a len chhoh khan, Mizoram police-te tih ngei ngei tura a nih angin, Champhaiah tahrik ni 28.December 2021-ah tlan chho nal nalin FIR ka han theh lut a. Amaerawhchu ka FIR kha registered a ni ta lo a ni. Beidawnthlak hle mahse beidawng loin Gauhati High Court, Aizawl Bench-ah PIL ka file ta a. He PIL case-ah hian ka ngen ang ngeiin kuhva rah kaihhnawiha sum dik lo leng vel leh, he mia inhnamhnawihte chhui chian ka dilte phalsak niin, CBI chu chhui turin a ti ta rup mai a nih kha, HC chuan Mizoram police pawh na taka khak-in FIR an registered duh loh kha register nghal turin a ti bawk a. Kuhva tawlh rukah kher chuan Mizoram police te an rin tlak lohzia kan hre chiang tlang bawk a, an registered pawh ka ring lo a, CBI-in High Court order anga an chhui zui a, case an ken kawh dawn tak tho avangin Mizoram Police lam hma lakna chu ka ngaihven zui ta lo a ni. Ka sawi tak ang khian, CBI chuan investigation zoin, Court-ah an investigation report an rawn theh lut a, mi 21 te an rawn prosecute-ta a ni. Ka PIL case kal zelah tihian mi sual hrem ngaite hrem turin Criminal Trial a intan chho ta a ni a. A kawng a kualin a thui hle mai a, he suahsualna, ram leh hnam nun tih chhetu ka um zui hram hram man a rawn lang chho ta hi ka lawm hle a, a kal zel dan tur chu Pathian kutah awm sela.
ย ๐๐๐ต๐๐ฎ ๐๐ฎ๐๐น๐ต ๐ฟ๐๐ธ ๐ฃ๐๐ ๐ธ๐ฎ ๐ณ๐ถ๐น๐ฒ ๐ฐ๐ต๐ต๐ฎ๐ป: Mihring chhip/ ko leh sakawr hmanga Mizoram kal tlang tur Burma atanga kuhva rah ro tawlh hi a rei tawh a. 2015 vel atang khan motor hmanga tawlh ruk a hluar tan a, 2018-19 chhoah chuan kuhva tawlh ruk phur truck lianin kan kawng an rah chhiatna nasat avang te, kuhva tawlh ruk phur truck accident kawnga mu nget ngutte leh kuhva tawlh ruk phur tam lutuk kawngpuia intawksir buai velin zin vei vakte tan harsatna a thlen nasat avang leh, kuhva smuggler te hausak chakzia an thawm mit delte hriat khawpin a ring tawh a. Mizoram pumah kan khelh luai luai a nih kha.
Kei chu 2020 atangin he Dan bawh chhiatna lian tak, Mizoram mipui tam tak, sunde sikul kai thinte nen lama inhnamhnawihnaah hian a dodal zawngin ka zuang lut ve a. Kan zuan luh chhan chu- kuhva tawlh rututeโn, Champhai districtย hmun tinah kuhva tawlh ruk kawng ruk an lai thlur seng sung a, kuhva smuggler te an hausa si a, khawl/ excavator hmanga kawng ruk an laihin thing leh mau a ti chereu nasa a, a hmuna cheng nungcha tam tak an chimit a, luite hna nei an chhilh bo hmiah hmiah a. Chu chuan environment a ti chhe nasa em em a. Dan loa hmun tina kawng laih chu thu neitute hnena thlen tumin kaโn bih chiang a. Karei! chutah chuan Dan bawh chhiaa ram ri kal thelha a ruka sumdawnna chuan, environment chauh a khawih chhe lo a, mihring mi mal nun, chhungkaw nun leh khawtlang nun a tih chhiat nasatzia ka hmuh belh teuh mai. ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย ย Champhai district chu Mexico, Columbia, Afghanistan leh Dan loa sumdawnna lama kan lungrualpui Burma ram ang maia nun buarchuar, tangka sum hmuhna a nih phawt chuan eng mah pawisak lohna ram, tangka leh tangkain a lei theiha engkim tehna ni hian ka hmu a. Ti tawp theih dawn lo mah ila, tih ziawmna tal zawn a, thangthar chhuan lo la zawm sel turteโn Ruatfela nuโn thi leh thau pawlin a lo fight tawh tih document-a a awm ka duh a. Ka zir a, mipui hriat turin a that lohzia article ka ziak pah zel a, PIL hial ka file ta a ni.
ย ๐๐๐ต๐๐ฎ ๐๐ฎ๐๐น๐ต ๐ฟ๐๐ธ๐ถ๐ป ๐ป๐ด๐ต๐ฎ๐๐ป๐ด ๐บ๐ฎ๐๐น๐ป๐ฎ ๐น๐ฒ๐ต ๐๐๐ฎ๐น๐ป๐ฎ ๐ถ๐ป๐๐ฎ๐๐บ ๐ฎ ๐ต๐ฟ๐ถ๐ป๐ด: Smuggling hian khawi ramah pawh pawisa hlutna chi hnihin a ti hniam a. Dan loa sumdawng an hausa chak em em a, thil man sang (inflation) chu thu hran, black money white money a chantir tumin in-hmun lo ram an lei vak vak a, in lian pui pui an sa zawt zawt a, chu chuan tangka sum hi rim taka thawh chhuaha renchem taka hman tur a ni tih thu dik ziktluak hi a bosal a. Thangtharte rilrua hausak thut chakna a tuh a. Hei hi a nghawng pawi tak, mawlna leh sualna tel chu a ni.
ย Khawvel thu dik intawm, โmawlna leh sualna hi thil inzawm tlat a niโ tih hi Mizoramah pawh a dikzia kan hmu: Kum 2009 khan mi thiam kaihhruaiin Mizorama naupang pawng sual leh khuaikhem chungchang bih chiana enthlithlai (survey) kan nei a. Naupang pawng sual leh khuaikhema puh leh finfiah tawh, Mizoram jail hrang hranga tang zinga 87% chu lehkha thiam lo, high sikul zo lo an ni. A chiang a sin!
Mi mawl leh mi sual inzawm tlat nghawng chhuah pakhat leh chu- Mipui mimir hrim hrimin tangka sum ngaha in lian pui pui sak a, lir thei man to tak tak nei chunga khaw kar kawng leh khaw chhung kawng chhe em em a, damdawi in leh zirna in tla bal hle lawi site hi thil inkawlkalh, tangka suma duh amte lawk lurh, nun inbuk tawk lo rah chhuah a ni tih an hre thiam phak lo a, chu hriat lohna chu mawlna leh sualna inzawm tlat vang a ni.ย
Kuhva tawlh ruk runpui lai khan hetiang hlauhawm hi a hnai a. Champhai district khaw pakhatah high sikula pawl 10 zir lai mipa naupang tam zawkin kuhva tawlh ruka tel ve turin sikul an bansan (drop out) a. Kuhva tawlh ruka a hna hniam ber mutia/mute hna pawh a hlawk hle si, chu sikul chuan pawl 10 exam tur mipa an nil tak ngial dawn a, an headmaster chu naupangte ina leng kualin sikul chhunzawm leh turin a ngen tak meuh meuh a ni. Chu thu ka hriata ka rilrua awm chu, naupang pawng sualtu jail tang tam zawk daih matric pass lo an ni kha a ni. Kha kan thil hmuh chhuah avang khan Mizorama naupang zawng zawng hian โnun thiamโ nan pawl 12 tal zo vek sela; chu chu a harsat chuan pawl 10 tal zo se, kan chhiah pek khawm hmanga kan tu leh fate zirtir tura thla kip hlawh neia kan rawih, zirtirtuteโn zir lai bu chhung thu tluka pawimawh, โnun thiamnaโ lo zirtir tel ngei ngei seโ tih hi ka duh thu sam mangphan ram a ni. Dan bawh chhiat a tam loh nan, mawl vanga sual thil an tih loh nan tih makmawhah ka ngai a. Khawvelah hi chuan eng mah a tha famkim thei lo. Nimahsela mawh phurtute inpekna avangin a ziaawm thei si a.
Tin, hlauhawm leh chu smuggler te hian khawvel ram tina an tih dan pangngai, chhan hrang hrang vangin smuggling an tihna kawng hi an thlak fo a. Kuhva tawlh ruk kawng hi thlak ta sela, motor liana hlang chhoa hlang chhuk lehtu mutia te hian lung rem emaw, mi huan thlo emaw, in saah emaw an inhlawh leh peih ang em? An peih vak lo ang. A hlawk zawk, Dan bawh chhiat thilah bawk zuan luh lehna an zawng ang a, ruih hlo/No.4 tawlh ruk pawh an hreh lo ang. Tunah hian Champhai district Burma ram ri depa khaw pakhat chu- โkhaw chanve hmawka chhungkua chu No.4 tawlh rukah an inhnamhnawihโ an tia tak tak ni maw, khawi khua nge maw ni le? Kan ramah hian โTangka sum hi rim taka thawh chhuaha renchem taka hman tur a niโ tih hi, ram ri kal thelha Dan loa sumdawnna (smuggling) leh ei ruk (corruption) hian a thut bet tlat si a. Sual tinreng bul tangka sum ngainatnaah he hnam hi a tlu lut thuk lutuk a, chhuak leh thei ila ka va ti em!
๐๐ฎ๐๐บ ๐๐ต๐ ๐น๐ฒ๐ต ๐ฏ๐ฎ๐๐ธ: Kuhva smuggling PIL case a lian si a. Chhung lam leh pawn lamah beih pawh ka tawh phah nasa a, ka bansan lek lek thin a, ka seh tawh lak lawh a, harsatna tawh avanga han tlawmsan mai chu min hruai แนญhintu van Pathian ka zah vangin thi-fa-hnuk-chat-in ka bei tang tang a. Pathianin mi leh sa a ngah a. Tunhnu/muangleia min puite kaโn ngaihtuah let hian tlawmsan tur a lo ni lo tih ka hre chiang khawp mai: Pi Maria CT Zuali IAS, Champhai Bawrhsap a nih laiin kan do dun nasa a, ka thlawp nge min thlawp ka hre thiam chiah lo. Kuhva smuggling do tura a field-a ka zuan luh ve hmain, ka laichinpa, TBC Lalvenchhunga hian kum hnih zet a lo do tawh a, a hnenah ka zir a, bul แนญanna tur thlengin min kawh hmuh a, a tawng rang lutuk ka hre thiam tlem thin mai pawh a. Ukil chamber-a petition kan ziah thlengin min tawiawm a. MLA/CM Adviser a nih hnu thleng pawhin ka thlen chin ka la hrilh ve zel a, mi lawmpui thiam hle a thin a, ka nau a ni nain a chungah lawm thu ka sawi e.
Dan lama min fin chhuahtu/ ka legal advisers te tih hiala mawi- Lalfamkimi Kawlni leh Raymond Lalbiakzamateโn Champhai police-ah FIR min han theh luh pui a. TBC Lalvenchhunga pawh kan thlen ina rawn kalin a hoin FIR kan ziak a ni. FIR kan theh luh chhan ber- โHe sumdawnna volume lian em em si, India ram tana chhiah/tax lut si lo chhui tura ngen a ni a.ย Police te chuan an chhui peih vel lo a nih kha. Champhai police-a FIR kan theh luh pawimawhzia chu CBI lamin an rawn hai chhuak ta luau a. Mizoram police te hian tan lak phah nan hmang se ka ti hle a ni.
๐ ๐๐ฎ๐๐ฝ ๐๐ต๐น๐ฒ๐ป๐ด ๐ฟ๐ฎ๐ธ ๐๐ต๐น๐ฒ๐ป๐ด๐ฎ ๐บ๐ถ๐ป ๐ฝ๐๐ถ๐๐: Kei, Sap แนญawng kawi khat pawh thiam ta lo chuan Court-a luh pui tura document pawimawh, RTI dan hmanga information ka dilte kan แนญawng vekin ka lo zawt a, khatih lai chief minister hnena kuhva tawlh ruk ti tawp tura memorandum ka theh luh pawh kan แนญawngin ka ziak a, kuhva tawlh ruk kaihhnawih article ka ziah zawng zawng nen, ๐๐๐ก๐๐๐ข๐ ๐๐ข๐ Advocate-inย Sap แนญawngin a let vek a. Ka document lak khawm, ๐๐จ 8 ๐ญ๐ฆ๐ฉ ๐จ๐ณ๐ข๐ฎ 800 lawiha rit pawh ukil tana zir a nawm nan thlalaka mi ang hian min rempui vek a, lehkha pawimawh chilh khawm chu a hming a vuah vek a ni. Tunah CBI Chargesheet pawh a tlangpui min hrilh leh thlap thlap a. A chunga ka lawmna hi a chuang a liam a ni.
Ram leh hnam tana inpekna sang: Mizo ukil zingah PIL case khawih duh an tam lo. A chhan chu PIL hi a hautak si a. PIL a nih miau avangin a fees lak an hreh deuh bawk a. Civil hospital ram sah thlaka PIL ka file khan ka ukilin cheng nuai khat leh sing nga min laksak a, chutiang zat vel chu Environmental Litigation a NGT leh Supreme Court kan kalin ukil fees atan kan seng thin.
Hetiang a nih mek laia kuhva smuggling PIL ka file-a a thlawna min dinsaktu, ๐พ. ๐๐๐ก๐๐๐ ๐ฏ๐ช๐๐ก๐ย (Mafaka) leh a naute pahnih, ๐. ๐๐๐ก๐ง๐ค๐จ๐๐ฃ๐๐ leh ๐๐๐ง๐๐ฎ ๐๐๐ก๐๐ง๐๐๐ฉ๐ฉ๐ก๐ช๐๐ฃ๐๐ ๐๐ก๐๐ช te hnenah lawm thu ka sawi nawn leh a. Mafaka hi mipui tana harsatna thlen khawpa Bawngkawn โDurtlang, Durtlang-Sihphir kawng chhia PIL file-a hnehtu kha a ni a. Chuvanga kuhva smuggling PIL file ka tuma min dinsak tura ngen ngam pawh a ni reng a. Kawng chhe pahnihah pawh khan mipui tan a nih vangin a thlawn vekin a ding a. Mafaka chunga ka lawmna, van thlenga chhawm tur ka la nei cheu: Petition a ziak laiin โ๐๐ถ ๐๐ฉ๐ฉ๐ถ๐ข๐ฏ๐จ, ๐ค๐ฉ๐ถ ๐ฎ๐ช ๐ฌ๐ฉ๐ข ๐ฎ๐ช ๐ฅ๐ฐ๐ค๐ถ๐ฎ๐ฆ๐ฏ๐ต ๐ค๐ฉ๐ถ ๐ณ๐ข๐ธ๐ฏ ๐ป๐ข๐ธ๐ฏ๐จ ๐ญ๐ฆ๐ฉ ๐ณ๐ข๐ธ๐ฉโ tih a ngah lutuk a, phurh lawih tham ka chhawp tawh a, han zawn leh ngaihna pawh ka hriat vak lohte a ni a. Ka hah tawngkhawng tawh si, environment movement ka kalpui vung mek lai a ni si a. โ๐๐ข๐ง๐ข๐ฌ, ๐ฌ๐ข ๐ฑ๐ฆ๐ช๐ฉ ๐ต๐ข๐ธ๐ฉ ๐ญ๐ฐ, ๐ง๐ช๐ญ๐ฆ ๐ญ๐ฆ๐ฉ ๐ญ๐ฐ ๐ฎ๐ข๐ช ๐ข๐ฏ๐จโ tiin pendrive-in ka vawm a. โ๐ ๐ฉ๐ญ๐ฆ๐ฏ ๐ต๐ฆ๐ฑ ๐ต๐ข๐ธ๐ฉ ๐ข ๐ญ๐ข๐ธ๐ฎ ๐๐ถ ๐๐ฉ๐ฉ๐ถ๐ข๐ฏ๐จ, ๐ช ๐ต๐ฉ๐ช๐ญ ๐ต๐ช๐ฉ ๐ฉ๐ช ๐ฌ๐ข๐ฏ ๐ณ๐ข๐ฎ ๐ญ๐ฆ๐ฉ ๐ฉ๐ฏ๐ข๐ฎ ๐ต๐ข๐ฏ ๐ฃ๐ข๐ฌ๐ข๐ฉ ๐ฌ๐ฉ๐ข๐ธ๐ต๐ฉ๐ญ๐ข๐ฏ๐จ ๐ญ๐ข๐ฎ๐ข ๐ฌ๐ถ๐ต ๐ฉ๐ฏ๐ข ๐ต๐ฉ๐ข๐ธ๐ฌ/๐ฌ๐ถ๐ฉ๐ท๐ข ๐ค๐ฉ๐ช๐ฏ๐จ๐ต๐ถ๐ต๐ฆ ๐ต๐ข๐ฏ ๐ข ๐ฑ๐ข๐ธ๐ช๐ฎ๐ข๐ธ๐ฉ ๐ข ๐ฏ๐ช๐ข, ๐ต๐ช แนญ๐ข๐ฏ๐จ แนญ๐ข๐ฏ๐จ ๐ณ๐ข๐ธ๐ฉโ tiin ka fa rual lek, a thlawna min dinsak tura ka ngen zawk chuan min fuih a ni. A mi fuihna khan min thahrui hle! Hearing dawn apiangin min rawn hrilh a, HC order apiang min rawn thawn a, final hearing niah kal ve turin min phut chauh a. Ka kal ve ni chuan Court chuan CBI chhui turin thu tlukna a siam ta a ni. Mafakan a ram leh hnam tana a theihna leh thiamna a sawr chhuah hi a hlu dawn chauh.
(Pi Vanramchhuangi'n whatsapp a min thawn dan ang angin ka lo post a. A ziaktu duh dan leh ngaihdan a ni a, tih dik loh leh tih sual ah www.jclalnunsanga.in in mawh a phurh lo ang. A chungah kan lawm em em a ni. Pi Vanramchhuangi in kan hriat miah loha mi huat hlawha, zoram tana kil ting kil tang hrutchhuak a, a rilru senga zan pawh a mut theih loh khawpna avanga zoram tana a hnathawhna hi hrechiangtu niin ka in hria a, ka zahin ka ngaisang tak zet-JC Lalnunsanga)