DISCLAIMER

 1.⁠ ⁠Mizo ten dan leh hrai chungchanga  an lo bengvar nan leh thudik rintlak an hriat theih nan he website hi siam a ni a. 

2.⁠ ⁠Mizo ten Court rorelna kan hriat fiah leh hriat chian tawk loh avangin harsatna kan tawk thin a. Court rorelna leh dan te hi English a ziak a nih avangin mi nawlpui te tan hriat thiam a har thin a. English a in ziak te chhiar tur tam tak national news a a awm laiin mahni tawng ngeia kan lo hriat ve nan thuthar ber berte tarlan a ni ang. 

3.⁠ ⁠Mizo mipui ten kan hriatthiam tlan theih dan tur berin Supreme Court, High Court leh District Court te mipuite hriat tura pawimawhte a  rang thei a i chhiar theih tura lo chhawp chhuah  hi kan tum a ni. 

(The Bar Council of India does not permit advertisement or solicitation by advocates in any form or manner. By accessing this website, www.jclalnunsanga.in, you acknowledge and confirm that you are seeking information relating to JC Lalnunsanga, Advocate & Legal Consultant  of your own accord) 

Exit

Supreme Court

Supreme Court Chuan State Ṭhenkhat Chief Secretary-te chu ABC Rules Zawmna Thehluh Loh Avangin Court Hmaa Inlan Turin a Ti

Supreme Court Chuan State Ṭhenkhat Chief Secretary-te chu ABC Rules Zawmna Thehluh Loh Avangin Court Hmaa Inlan Turin a Ti

  • 27/10/2025
  • Admin

Vawiin khan Justice Vikram Nath, Justice Sandeep Mehta leh Justice NV Anjaria te ṭhukhawm chuan State leh Union Territory tam zawkin Animal Birth Control (ABC) Rules, 2023 kalpui dan chungchanga compliance affidavit an thehluh loh avangin an lungawi lo hle a .August 22, 2025-ah thupek chiang tak tihchhuah ni mah se, West Bengal ,Telangana leh Municipal Corporation of Delhi chauhin compliance affidavit hi an thehlut a ni. Justice Vikram Nath chuan he thu hi media-ah nasa taka pho lan ni chunga, Chief Secretary tam zawkin court  thupek an zawm lo chu an ngaimawh hle a . Bench chuan defaulting State leh UT’s aiawha inlan an awmlo thu a tarlang a. Additional Solicitor General Archana Pathak Dave chu Delhi-a NCT sorkarin hriattirna a pek chung pawha affidavit a thehluh loh chhan a zawtfiah tel bawk a ni. Dan zawm loh a nih chhunzawm zel chuan court in hmalakna a neih tur thu a vaukhân a, an thehluh loh chhan insawifiahna hun atan November 3, 2025 hi a ruat a. Chief Secretary-te chu court hmaah mimala inlan turin a ti nghal bawk a ni. He thubuai hi Supreme Court-in Times of India report “In a city hounded by strays, kids pay the price” tih  aṭanga suo moto PIL  lo chhuak a ni a. Bench hmasa Justice J.B. Pardiwala leh Justice R. Mahadevan ṭhutna chuan  August 11, 2025 khan Delhi leh NCR biala thuneitute hnenah ui vakvaite(stray dogs) chu chenna tur hmun danga sawn turin a hriattir a. Kawngpuiah chhuah a khap tlat a ni. Amaherawhchu, he thuchhuak hi a khauh em avang leh thutlukna hmasa(precedent) siam tawhte nena buaina a awm avangin he thubuai hi tuna judge pathum  ṭhutna bench-ah hian sawn a ni a. Bench chuan August 22, 2025 khan thuchhuah hmasa chu stay-in ABC Rules Rule 11(9) in a tarlan dan angin ui enkawl leh chiu (vaccinated) tawhte chu chhuahtir leh turin thu a chhuah a ni. Supreme Court chuan state-te’n ABC dan kalpuina an ngaihsak loh chhunzawm zel chu a pawm thei lo a ti a . Defaulting state/UT zawng zawngte Chief Secretary-te chu an zawm loh chhan sawifiah turin karleh ṭhawhtanni hian a ko nghal a ni. (www.jclalnunsanga.in) 

Supreme Court: UP Anti-Conversion Law chuan tih theih loh tur Condition a Siam a ni, Ngaihtuah Uluk a Ngai Ang

Supreme Court: UP Anti-Conversion Law chuan tih theih loh tur Condition a Siam a ni, Ngaihtuah Uluk a Ngai Ang

  • 24/10/2025
  • Admin

Supreme Court chuan Sam Higginbottom University of Agriculture Technology and Science (SHUATS), Prayagraj, Vice Chancellor leh thuneitu dangte’n Kristian sakhuaa mi tam tak an inlehluih tir ang a puhna FIR chu a tih tawp sak lai in, Uttar Pradesh Prohibition of Unlawful Conversion of Religion Act, 2021 (UP Act,2021) hnuaia  zawm ngai thenkhat chu India danpui kalh a nih theih thu a sawiin ngaihtuah ngun a ngaih thu a sawi.  Supreme Court chuan  India khua leh tui te chu India danpuiin ngaihtuahna, rin leh biak, duh zawng sawi chhuah theihna zalenna min pek laiin  he UP Anti Conversion Law 2021 hian sakhaw danga inlet duh te tan tih tur harsa tak a siam sak a ni a ti. An buaina bul : Vishnu Hindu Parishah pawl Vice President in ni 15.4.2022 khan FIR Fatehpur ah Kristian mi 35 leh hriat loh mi 20 te lakah Kristiana inleh luih tirna a puhin  FIR a theh lut a.  Ni 14.4.2022 a Evangelical Church of India mi engemaw zat  (90 bawr vel) Maundry Thursday ti a an sawi ni Kristiana inleh luih tirah an puh a ni. Allahabad High Court ah heng thubuai thiah dilna Kristian lam hian an pu lut a, mahse High Court hian an thu thleh luh hi a lo hnawl sak avangin Supreme Court thlen a ni. Sakhaw danga inlette nihna pholan chu Fundamental Right (Privacy) nen a inkalh em?He thubuai ngaihtuahlai hian Justice J.B. Pardiwala leh Justice Manoj Misra te Bench  te chuan court chhungah tawngkamin , UP Act, 2021 hian India Constitution a Part 3-na, a bik takin Article 25 chu a kalh theihna awm a ni tih an sawi a. Court chuan India mi te hian India Danpui hnuaiah hian mahni sakhaw duhzawng zawm theihna te, mimal ngaihtuahna, ngaihdan leh rinna te chu kalpui turin zalenna an neih thu a sawi a ni. Court chuan India Danpui thuhmahruai(Preamble) ah hian ‘sakhaw zalenna’ (Secular) tih hi India Danpui innghahna bulthut pawimawh tak te zing ami a ni a ti a. Tin, Article 25-ah hian mitin te hian mahni sakhaw rinna pawm mai ni loin, an sakhaw rinna pholan phalna dikna chanvo (fundamental right) a pe a ni a ti bawk.Supreme Court chuan thutlukna lo awm tawh KS Puttaswamy leh Shafin Jahan v. Asokan K.M thubuaia thutlukna te chu a en a. Article 25 chhungah hian mahni nihna humhimna te, mahni chhia leh tha hritatna hman theihna te leh midangte hnena puanzar theihna a kawk tel a ni a ti a. India danpui hian ‘Religion’ (Sakhua) tih tak hi sawifiah lo mahse, Court chuan sakhuana chu mimal emaw vantlang rinna chungchang a nih thu a sawi. Tin, Supreme Court chuan India Danpui hnuaiah hian, India mipuite chuan mahni ngaihtuahna te, rinna te zawm turin zalenna an nei a ti a. He zalenna hi India ram chu sakhaw zalenna ram a ni tih lantirna pawimawh tak a ni a ti bawk. Uttar Pradesh Prohibition of Unlawful Conversion of Religious Act, 2021 hi Constitution kalh a nih leh nih loh chungchang hi Supreme Court ngaihtuah turin  Citizen for Justice and Peace leh  Jamiat Ulema-i-Hind thubuaiah te hian thu kal mek a ni a. Tin, Gujarat High Court-ah hian Gujarat Freedom of Religion(Amendment) Act, 2021 hnuaia inneihna dan- mimalin a nupui pasal tur a thlan theihna leh thu pawimawh dangte chuan Article 21 kalh em tih te chu thubuai kal lai mek a ni bawk.Sakhaw danga inleh hma leh inleh hnua tih tur UP Act, 2021 in a sawi te chu:UP Act, 2021, Section 8 hnuaiah hian sakhaw danga inleh tum chuan a inleh hma ni 60 chhungin thuneihtute hnenah bumna, tihluihna leh thlemna tel lova sakhaw danga inlet duh a nih thu a sawi tur a ni a. Sakhaw danga inlehtirtu tur pawhin, inlehtir hma thla khatah, thuneihtute hnenah sakhaw danga inlehtirna a nei dawn tih a hriattir tur a ni a. Thuneitute chuan Police te chu endik turin a ti tur a ni a. Sakhaw danga inleh tumte chuan he dan hi an zawm lo a nih chuan, kum 3 thleng lungin tan leh a tlem berah Rs. 10,000/- chawitir theih an ni.Sakhaw danga a inleh hnu ni 60 chhungin thuneitute hnenah sakhaw dangah a inlet tawh a ni tih hriattir leh tur a ni a, thuneitu te chuan a hriattirna chu notice board ah an lo tar ang a. Hriattirnaah chuan an chenna hmun te, an awmna hmun nghet te, sakhaw inlehnaa an thil tih te leh adangte a an tarlang tur a ni. Sakhaw danga inlette chuan hriattirna an thawn hnu ni 21 chhungin, thuneihtute hnenah an nihna hriattir tur leh an thilsawi chu a dik ngei a ni tih finfiah turin an inlan leh tur a ni bawk. (He case WP (Crl) No.123/2023 ah hian Kristiante tan hian  Senior Advocate Siddharth Dav leh AOR Pallavi Sharma an ding a. UP tan Addl Advocate General Garima Prashad dingin India sawrkar tan Attorney General for India R Venkataramani a ding )               -JC Lalnunsanga, AoR (Supreme Court)

Supreme Court-a PIL Thehluh chuan AI leh Deepfake Hman Sualna laka Invehimna tur Dan Siam a Phut

Supreme Court-a PIL Thehluh chuan AI leh Deepfake Hman Sualna laka Invehimna tur Dan Siam a Phut

  • 23/10/2025
  • Admin

Tunhnaiah khan Supreme Court hmaah Public Interest Litigation (PIL) pawimawh tak  Artificial intelligence (AI) laka dan leh licensing pek chhuah dan kimchang taka siam tura Union Sawrkar nawrna thehluh a ni a. He thubuaiah hian a bik takin AI deepfake,video, leh mihring tak tak anga ṭawng thei ang chi te sawi tel a ni. Advocate-on-Record Anilendra Pandey kaltlangin Advocate Aarati Sah chuan a PIL thehluh chu India rama AI hman dan tur dik taka hman theihna tur statutory mechanism Ministry of Electronics and Information Technology (MEITy) leh Department of Telecommunications (DoT) te hnenah thu thlen tur leh siam turin court chu a ngen a ni. An Buaina Ber: PIL chuan India rama AI technology hrang hrang, a bik takin deepfake siam hman theihna tur dan bik hi mamawhna a sang hle a ti a. He thubuaiah hian India chuan ram dang European Union, United States, China, leh Singapore angte angin AI system hman dan tur (statutory mechanism) a la neilo a ti a. Hei hian AI hmanga mimal thil leh thlalak thehdarhte, mi zahawmna ti bawrhbang zawng leh national security thleng nghawngin thu diklo hulhual thehdarhna atan te, mi pawi sawi zawnga thil lo siamte leh khawtlang inremna thlenga a tih buai theih chu a hlauhawm nasa hle a ti a ni. An Tan Chhanna: PIL thehluttu chuan AI  leh deepfake  siam a  lo pung zel hian mimal leh vantlang nun a tichhia a ti a. Tunhnaiah mipui zingah a bik takin milar leh journalist-te beihnaa AI hmanga thil thleng tam tak a awm thu a sawi lang a. Chung zingah chuan Akshay Kumar, Kumar Sanu leh Sudhir Choudhary te leh mi dang tam tak an tel a, heng mite pawh hian High court hrang hrangah AI vangin thubuai an lo thehlut tawh a ni.Chumi bakah chuan platform hrang hrang- Meta Platforms (Facebook, Instagram) leh Google (Youtube) te chuan AI hman dan dik lo chungchanga thubuai thehluhahte hma an la ngailo hi a ngaihven hle tih a sawi tel bawk a ni.  He thubuai hi rorelna sang ber Supreme Court-in ngaihtuah tura thutlukna a siam hi AI khauh zawka  kaltlang pui a ngai hle tih a ti lang chiang a .Court chuan AI laka invehimna dan awm lo hian mihring fundamental rights a tibuai phak leh phak loh tur leh  sawrkar lakah nawr theih a nih leh nih loh tur a ngaihtuah beisei a ni.                   -JC Lalnunsanga(AoR,Supreme Court) 

 Supreme Court chuan Shuats University VC leh Thuneitu dangte chunga UP Sakhua inleh phal lohna dan hnuai FIR thehluh tawhte a Ṭhiat vek

Supreme Court chuan Shuats University VC leh Thuneitu dangte chunga UP Sakhua inleh phal lohna dan hnuai FIR thehluh tawhte a Ṭhiat vek

  • 18/10/2025
  • Admin

Supreme Court chuan ni 17.10.2025 kha  Uttar Pradesh Prohibition of Unlawful Conversion of Religious Act, 2021 hnuaia Sam Higgintonbottom University of Agriculture Technology and Science (SHUATS), Prayagraj Vice Chancellor leh thuneihtu dangten mi tam tak tih luihnaa Christian sakhuaa an inlehtir anga puhna FIR zawng zawng leh a kaih hnawih thil thubuai te chu a thiat vek a. Supreme Court chuan dan te hi mi pawisawi lo te tih buaina hmanrua a ni lo a, thuneituten an duh ang ang a puhna dik lo hmanga mi pawisawi lo te tih buaina tur a ni lo a ti. An buaina chu : Vishnu Hindu Parishah pawl Vice President in ni 15.4.2022 khan FIR Fatehpur ah Kristian mi 35 leh hriat loh mi 20 te lakah Kristiana inleh luih tirna a puhin  FIR a theh lut a.  Ni 14.4.2022 a Evangelical Church of India mi engemaw zat  (90 bawr vel) Maundry Thursday ti a an sawi ni Kristiana inleh luih tirah an puh a ni. Allahabad High Court ah heng thubuai thiah dilna Kristian lam hian an pu lut a, mahse High Court hian an thu thleh luh hi a lo hnawl sak avangin Supreme Court thlen a ni. Supreme Court a argument: Thubuai thehlut tute (Petitioner) lam chuan sakhaw te zawk (Kristian) zing ami an nih thu leh Uttar Pradesh sawrkar chuan nasa taka an zarbuai leh tihthaih thin thu an sawi a. Sawrkar  lamin an puhna tihluihna Kristiana a rual a  inlehtirna  runpui (Mass Conversion) chungchanga an sawi te chu tichiang turin finfiahna  engmah a awm loh thu an sawi. Supreme Court chuan he case hi a ngaih pawimawh avangin sawrkar laipui ukil sang ber R Venkataramani, Attorney General of India  (AG) chu he case a court pui turin a ti a. Dik lo tak mimal zalenna laksak zawnga thubuai siam sak theihna a awm loh laiin sakhaw danga inlet theih lohna dan hi zau taka thlir a ngai tih a sawi. AG chuan Court hnenah chuan tuna FIR te hi cognisable offence (warrant tello a police in rinhlelhte an man theihna) anih thu a sawi a. Finfiahna hrang hrang adhaar card print-na khawl te leh Adhaar card lem chu University huam chhungah hmuhchhuah a nih thu a sawi a. Supreme Court thutlukna chu :  Supreme Court judge pahnih Justice J.B. Pardiwala leh Justice Manoj Misra te Bench te chuan FIR 224/2022 Kotwali Police Station, Fatehpur district a ni 15.02.2022 a ziahluh chu UP Conversion Act hnuaia danin a phut ang a FIR thehlut theituin a thehluh a nih lo a, a tuartu ten FIR thehlut lovin midang in an theh lut zawk avangin heng FIR te hi a thiat. Supreme Court hian  FIR 55/2023 leh FIR 60/2023 te Kotwali Police Station a ziahluh te chu TT Antony thutlukna (Dan kalha chetna pakhata FIR tam tak thehluh chu theihloh a ni) in a huam tel theih avangin a thiat leh ve ve a ni bawk. Thu buai thehluttute leh an puhna te lakkhawm danah a chhuitute rin ngam an ni lo a.  UP Conversion Act hnuaia Section 4 in a huam theih chin a High Court in FIR 538/2023 an sut duh loh chu an ti dik lo tiin Supreme Court chuan  a sawi. Supreme Court chuan SHUATS Vice Chancellor leh thuneitu dangte venhimna thupek chu nikum December kha a lo phalsak tawh a. Case hrang hrang a anmahni manna pawh a lo titawp  hrih tawh a ni. Nikum May thlaa hearing neih a nih chhung khan, UP Religious Conversion dana a then lai chuan India Constitution-a Article 25 (Sakhaw zalenna) chu a kalh a ni tih an sawi bawk. Uttar Pradesh Prohibition of Unlawful Conversion of Religious Act, 2021 hi  chu Constitution kalh a nih leh nih loh  Supreme Court ngaihtuah turin  Citizen for Justice and Peace leh  Jamiat Ulema-i-Hind case-ah te a kal mek a ni. (He case WP (Crl) No.123/2023 ah hian Kristiante tan hian  Senior Advocate Siddharth Dav leh AOR Pallavi Sharma an ding a. UP tan Addl Advocate General Garima Prashad dingin India sawrkar tan Attorney General for India R Venkataramani a ding ).                                                                          -JC Lalnunsanga, AoR (Supreme Court)

Supreme Court chuan Jharkhand Zirtirtu an hna a pe leh a: Hriattirna Mumal  pe lova hremna chuan “Due Process” a Bawhchhia a ti

Supreme Court chuan Jharkhand Zirtirtu an hna a pe leh a: Hriattirna Mumal pe lova hremna chuan “Due Process” a Bawhchhia a ti

  • 16/10/2025
  • Admin

Supreme Court chuan tun hnai khan Jharkhand-a zirtirtute suspend-na chu a ṭhiat a. He thubuai hi Judge pahnih Justices Dipankar Datta leh K.V. Viswanathan khawih niin zirturtu pahnihte chu an chunga original charge a chhan(grounds) tel miahlo in hrem an lo a ni tih an sawi a ni. Court thutlukna hian constitutional principle pawimawh tak a tarlang a — mi tumah hriattirna pek loh leh puhna bik laka inveng theihna hun remchang pek loh chu hremna pek theih an ni lo tih a tarlang a ni.  An buai dan: He thubuaiah hian zirtirtute pathum chu kum 2015 khan intermediate trained teacher atan ruat an ni a, thla engemaw zat hnuah show-cause notice pek niin hetah hian post-na atana mamawh tlem ber 45% mark an hmuh loh avangin appointment an nei thei lo tiha hrilh an ni a. Zirtirtu te chuan, Scheduled Tribe (ST) category member an nih angin, an tan qualifying na chu 40% a ni a, chu aia tam chu an secure a ni tiin an chhang a.Hetianga hrilhfiahna awm chung hian, employer chuan charge thar leh hriat loh a siam a — candidate-te’n 40% an chhut dan chu an vocational marks chu a vaiin a tel lo a ni tih a sawi a ni. Chutiang marks tel lo chuan, thuneitute chuan an percentage chu 40% hnuai lam a ni dawn niin an hnial a. He puhna hi chhanna pe hman lova siamin zirtirtute pahnih service chu kum 2016 khan tihtawp a ni. Zirtirtute chuan Jharkhand High Court hmaah case chu an pu lut a. Single bench chuan an thu chu a pawmpui laiin Division Bench thung erawh chuan an thutlukna chu letling (reverse) sak a ni. Supreme Court Argument: Appellants (zirtirtu) te chuan original show-cause notice-a tarlan loh chhan-a hrem an nih avangin an hna atanga ban an nih hian natural justice leh due process an bawhchhia niin an sawi a. An hnial dan chuan, notified rule hnuaia mark tling lo chu hlawhtling taka an sawifiah hnuah (ST candidate-te tan 40%) calculation neih dan chungchanga charge danglam, “unstated charge” avanga hrem theih an ni lo tih an sawi tel bawk a ni. Respondent-te chuan appellant-te chu vocational marks an paih chhuah chuan norms hman tur hnuaiah an tling lo tih an sawi a. Supreme Court Thutlukna: Supreme Court  chuan zirtirtu te chu an tlin lohna(ineligibility) thar chhanna tur hun remchang an neih loh avangin (vocational marks tel lo atanga chhut) an service ṭ ṭhiahna order chhuah chu dan angin a tling lo tih a sawi a. Court chuan zirtirtute chu an post-ah a dah leh a, an service chu December 2015-a an ruat hmasak ber atanga chhunzawm chho zel anga ngaih an nih tur thu a puang a. Chu bakah chuan hlawh leh seniority hlawkpuina kimchang tak an dawng thei a. Amaherawhchu ,an zirtir loh hun chhung chu promotion tan experience-ah a chhiar tel dawn lo tih a sawi tel a ni.  (He case Civil Appeal No. 11748,11749 leh 11750 OF 2025 ah hian Appellant tan hian  Mr. Binod Singh, Adv. Ms. Sangeeta Singh, AOR an ding a. Respondent tan Mr. Syed Uruj Abbas, A.A.G. Mr. Rajiv Shankar Dvivedi, Adv. Mr. Shantanu Sagar, AOR Mr. Anil Kumar, Adv. Mr. Gunjesh Ranjan, Adv. Mr. Niket Nalin, Adv. Mr. Manoneet Dwivedi, Adv. Mr. Abhishek Kumar Gupta, Adv. Mr. Jayesh Gaurav, Adv. Ms. Diksha Ojha, Adv. Mr. Ishwar Chandra Roy, Adv. Mr. Farrukh Rasheed, AOR an ding a ni).        -JC Lalnunsanga(AoR, Supreme Court)

Supreme Court chuan NCR-ah Green Firecrackers Hman a Phalsak

Supreme Court chuan NCR-ah Green Firecrackers Hman a Phalsak

  • 16/10/2025
  • Admin

Supreme chuan October ni 15, 2025 khan National Capital Region (NCR)-a halpuah khapna chu a ti ziaawm(limit) a, Diwali kutpui neih chhunga green firecracker hman leh hralh a phalsak bawk a ni. He thutlukna hi Chief Justice B.R. Gavai leh Justice K. Vinod Chandran siam niin a hmaa halpuah khap burna aṭanga inthlak danglamna nasa tak a ni. Supreme court zawhna bulpui ber pakhat chu NCR chhunga halpuah khap tlatna chu tihreha green firecrackers, boruak ti bawlhhlawh tlemtu chu hman phalsak a nih zawk theih nan tih a ni a, phal anih chuan. He thubuai hi hun rei tak chhung NCR-a boruak bawlhhlawh chungchanga mehta case, April 3, 2025 khan judge pahnih bench chuan kum khat chhung zet halpuah chhuak zawng zawng khap tlat a siam a — green pawh telin. A hnuah Union sorkar, Delhi sorkar leh firecracker siamtute chuan dilna eng emaw zat an thehlut a, chu thupek chu Diwali hun chhung bik atan chawlh hahdam an dil a ni. Court hmaa thubuai awmte :Union of India tana ding solicitor general chuan mipuiten an kutpui lawm thei turin “balanced approach” hman a ngai a ni tiin a sawi a. Union leh NCR States (Delhi, Haryana, leh Rajasthan) te chuan green crackers,  National Environmental Engineering Research Institute (NEERI) in a pawmpui leh Petroleum leh Explosives Safety Organization (PESO)-in license a pek chauh phalsak turin an rawt ta a ni. Halpuah siamtute aiawha ding Senior Advocate K. Parameshwar chuan April 2025-a blanket ban khan kum 2018-a thutlukna siam Arjun Gopal v. Union of India-a regulated condition hnuaia green crackers hralh leh hman phalsak a nih thu chu a kalh a, chu. Industry chuan Neeri-a kaihhruaina nena inmil, thianghlim zawk siam a nih thu leh, a bik takin he seasonal trade-a innghat hnathawk tenau leh hnuaihnung zawkte tan chuan sum leh pai lamah a tichhe nasa hle tih a sawi tel bawk a ni. Senior advocate Aparajita Singh, amicus curiae chuan green cracker lem hralh a nih loh nan a vaukhân a, dik lo taka eco-friendly anga in tarlang thin an awm thu a sawi a, chutih rualin barium leh lead ang  chemical khap a awm bawk. Random testing leh dan bawhchhia te chunga hremna khauh tak pek a nih theih nan a ngen bawk a ni. Air quality indices (AQI) chuan kum 2014 leh 2018 inkar khan hetiang khapna tho hi kaltlang pui a nih laiin hmasawnna lian tham a nei lo tih a tarlang a. Court chuan halpuah khapna hi “temporary and test case” anga tihtawp a rel ta a, Arjun Gopal-a an lo kaltlang pui tawh angina a tehna leh phal chin tawk khauh tak hnuaiah green firecrackers hman phal a ni ta a ni.        -JC Lalnunsanga (AoR, Supreme Court)