ST Hmeichhia leh Non-ST Mipa Inneihnaa ST Hmeichhe Dinhmun Leh An Fate Dinhmun Tur
- Mar 16, 2026
- Admin
Tunlai chu dan thar the Mizo Marriage and Inheritance of Property (Amendment) Act, 2026 pass tak kaihhnawihah zawhna a tam hle a. ST hmeichhia leh Non-ST mipa an inneih hian, an fate chuan a pa hnam an chhawm ve nghal tur nge, naupang chuan a nu hnam a chhawm ve thei ang? tih te; ST hmeichhia chu Non-ST pasala a neih avangin ST a ni ta lo em? tih te; a pasal hnam chu a tawmpui ve nghal em? tih te leh; hnam pahnih inkara piang naupang dinhmun chu eng tia ngaihtuah tur nge? tih te hi ngaihtuah ho han tum dawn i la.
Hemi chungchang hi ngaihtuah ngai tak a ni ve bawk a, zirna inah leh hna lak chungchangah te ST tan reservation awmin, hetianga chiang lo taka kan awm chuan buaina hrang hrang a awm theih na lai a awm ve bawk a ni. Tin, ST tana hamthatna dawn theih te chu a dawng thei chin hriatchian pawh a tha awm e. Supreme Court hian hnam inneih pawlh (Inter-caste marriage) chungchangah hian thutlukna pawimawh tak tak a lo siam tawh a, Article 141 atanga a lan danin, Supreme Court chu India ram rorelna in sang ber a nih avangin leh India Danpuiin thuneihna a pek angin a thutlukna chu ram pumpuia rin theih a ni a, dan ang a pawm theih a ni a. Chumi awmzia chu Mizoram-ah pawh Supreme Court thutlukna chu zawm ve zel tur a ni tihna a ni.
Heng zawhna hrang hrang te hi dan awm sa leh Supreme Court thutlukna hrang hrang atangin a chhanna han nei dawn i la.
India Danpuiin eng nge a sawi?
Article 14: He Article hian dan hnuaiah chuan mi zawng zawng kan intluktlan thu leh venhimna inang kan neih thu sawi a. Chumi awmzia chu mi tupawh, eng caste pawh ni se, an caste nihna hmanga thliarhran theih an ni lo.
Article 15: He Article hnuaiah hian mi tupawh an sakhua, chi, caste, hmeichhia emaw mipa an nihna emaw, an pianna hmun avang emaw a thliar hran phal a ni lova. He dan hian mi tupawh, an caste pawn ami pawh ni se, an nupui pasal tur te thlan theihna turin zalenna a pe a ni.
Article 16: He Article hian mi tupawh hna hmuh kawnga inrualkhaina tur a siam sak a. Sorkar chu nun dan phung leh zirnaa hnuaihnung zawkte tan hamthatna siam sak turin, dan siam sak theihna pe a ni.
Article 341: He Article hnuaiaha hian President chuan eng ho nge Scheduled caste anga ngaih tur tih a duang thei a. Hemi hnuaia scheduled caste anga chhiar te chauh hian Scheduled Caste nihna atanga hamthatna dawn theih te chu an dawng thei a ni.
Article 342: He Article hian President chu eng ho nge Scheduled Tribe ni thei ang tih ngaihtuah turin thuneihna a pe a ni.
ST hmeichhiain ST ni lo pasala a neihin eng nge a dinhmun?
Supreme Court thutlukna Valsamma Paul v. Cochin University ah chuan, thubuai thehluttu Valsamma hi Syrian Catholic niin, Kerala-a hnam tha zing a mi a ni. Latin Catholic, hnam hnuaihnung zawk a ngaih nen chuan an innei a. Valsamma chu Cochin University of Science and Technology-a hnam hnuaihnung zawk te tana reserve-ah hnaah chuan a tling a. Hnam hnuaihnung ni a, piang leh seilian ni lova, inneihna hmang chiah a hnam hnuaihnung nihna hi a neih theih avangin an khing ta a. Tichuan, Supreme Court chuan hnam hnuaihnung zawk nihna chanvo hi inneihna hmanga neih theih a ni em? tiin a ngaihtuah ta a ni.
Supreme Court chuan caste/ tribal nihna chu kan pianna atanga kan neih a ni a, inneihna atangin a nih loh thu an sawi a. Inneihnain kan caste/tribal nihna a thlak danglam theih loh thu an sawi a. Valsamma chu hnam hnuaihnung zawk a nih phah loh thu an tarlang a ni.
ST hmeichhia chuan Non-ST mipa pasalah nei mahse ST a la ni reng a. Hnam tha zawk emaw pawh pasalah nei mahse ST ala ni reng a, inneihna in a caste/tribal nihna a tidanglam lo a ni.
ST hmeichhia leh Non-ST mipa an inneihin eng nge an fate dinhmun?
ST hmeichhia leh Non-ST te inneihna hian ST hmeichhe dinhmun chu thlak danglam lo mahse, an fate dinhmun erawh sawi chian theih a ni lo thung. An seilen dan leh a hmun a zir te in an nihna a danglam thei a ni. Ngaihdan tlanglawnah chuan naupang chuan an pate hnam an chhawm tlangpui a; nimahsela, naupang chu ST khawtlanga seilian a nih a, ST inenkawlna leh, dan leh dun te a zawm em tih te, ST in a harsatna an tawh ang te a tawk ve em tih te chu ngaihtuah tel ngai a. A pa chu ST anih vang ringawt a, an fate chu ST ni lo nghal ang a thutlukna siam erawh a rem lo thung.
Tehna hman tur te:
1) Caste/tribal nihna chu inneihna atanga lo awm thei a ni lova, pianna atanga kan neih a ni. Inneihnain caste/tribal nihna a thlak danglam lo a, tribal ni lo chu, inneihna avangin tribal a ni thei lova, a tribal nihna a hlauh thei lo bawk(Valsamma Paul)
2) Hnam inneih pawlh atanga lo piang te tribal/caste nihna chu sawi chian nghal tawp a theih lova. A pa chu non-ST a nih avang ringawtin, Non-ST a ni ve nghal anga ngaih theih a ni lova, an dinhmun a zira thutlukna siam tur a ni.
3) Naupang chu a nu community(ST)-a a sei len a, enkawl a nih a, ST in harsatna a tawh thin ang te a tawk ve a, an awmna khawtlang leh vantlangin ST ang a an pawm a nih chuan ST ang a pawm theih a ni.
4) Thuneitute chuan finfiahna hrang hrang a nu nihna, a pa nihna leh, naupang enkawl seilen dan te chu an thlir tel vek tur a ni a. A pa hnam nihna chiah thlir a, tehna siam tur a ni lo.
Supreme Court thutlukna pawimawh:
Rameshbhai Dabhai Naika v. State of Gujarat (Civil Appeal No. 654/2012) ah hian Supreme Court chuan hnam inneih pawlh chungchanga rorel dan tur chiang takin a tarlang a. Heta thubuai thehluttu nu hi Scheduled Tribe zing ami a ni a, a pa erawh Hindu hnam tha zing a mi a ni thung a. Scheduled Tribe khawtlanga sei lian niin, ST hmeichhia nupuiah a nei a, a unau te pawhin ST vek kawppui atan an nei bawk. Thubuai thehluttu hi fair price shop nei a ni a, nimahsela, a pa chu Hindu hnam tha zing a mi a nih avangin a ST certificate hi an cancel sak a, tin, a fair price shop pawh an tih tawp sak a. Tichuan hemi chungchang thubuai hi a thehlut ta a ni.
High Court thutlukna:
High court chuan Supreme Court thutlukna hmasa hrang hrang Valsamma Paul vs. Cochin University & Ors (1996) 3 SCC 545, Punit Rai (2003) 8 SCC 204, Anjan Kumar (2006) 3 SCC 257 te innghahna atana hmangin thutlukna an siam thin a. He thubuaiah pawh hian thubuai thehluttu ST Certificate cancel sakna chu an pawmpui a. Supreme Court thutlukna hmasa te’n a sawi angina an fate chuan a pa hnam chu an zawm tur ni tia an sawi tawh chu changchawiin, a nu ST nimahsela a pa ST a nih ve loh avangin a ST Certificate chu an cancel ta a ni.
Supreme Court thutlukna:
Supreme Court chuan Valsamma Paul vs. Cochin University & Ors (1996) 3 SCC 545, Punit Rai (2003) 8 SCC 204, Anjan Kumar (2006) 3 SCC 257 ah thutlukna a lo siam tawh te chu dan(rule) atana hman theih a ni loh thu leh, hnam inneih pawlh chungchanga thutlukna chu case a zir zela ngaihtuah a ngaih thu a sawi a. Naupang chuan a pa hnam a chhawm zel ang tih chu ngaihdan tlanglawn nimahsela, hei chiah hi tehna atana hman tur a ni loh thu a sawi a. Naupang chu ST khawtlanga seilian a ni a, ST te harsatna tawh ang a paltlang a, a awmna khawtlangin ST anga an pawm chuan , a pa ST a nih lohna ringawt ngaihtuah tur a ni lo, tiin an sawi a. High Court leh Scrutiny committee te’n a ST Certificate an lo cancel tawhna chu dah bo in. He thubuai hi Scrutiny Committee te ngaihtuah a, endik that leh turin an thawn let a ni.
The Constitution (Scheduled Tribes) Order, 1950:
Hemi hnuaiah hian India sorkar chuan tute nge Scheduled Tribe-a chhiar tur ni ang tiin, India ram chhunga cheng, State hrang hrang chhunga ST ni thei tur te chu chiang takin he The Constitution (Scheduled Tribes) Order, 1950 hnuaiah hian an tarlang a. He tah hian ST chu “PART XVII.—Mizoram- Chakma, Any Kuki tribes, including,-- Dimasa(Kachar1), Baite or Biete , Garo (ii) Changsan , Hajong (iii) Chonglo1, Hmar (iv) Doungel, Khasi and Jaintia, (including Khasi, Synteng (v) Gamalhou or Pnar, War, Bho or Lyngng .Tin, (PART IIJ.—Rules and Orders under the Constitution) Aimol Anal Angami Chiru Chothe Gangte Hmar Kabui Kacha Naga . Koirao . Koireng . Kom . Lamgang . Mao . Maram . Maring, Any Mizo (Lushai) tribes, Monsang, Moyon, Paite, Purum, Ralte, Sema, Simte, Suhte, Tangkhul, Thadou, '[Vaiphei], Zou. *[Poumai Naga, Tarao, Kharam, Any Kuki tribes]” tiin tarlan a ni. ST nihna hi chu danin a min pek a ni a, India rama cheng Mizo kan nihna atanga nei kan ni bawk.
CM thusawi: Tribal nihna an fate’n an claim theih tawh loh chungchang
Sawi tawh ang khan ST nihna hi danin a min pek a ni a. Supreme Court thutlukna hrang hrang leh India Danpui atanga thlir a thil chiang tak chu, ST nihna hi inneihna atanga neih theih leh bo thei a ni lova, kan pianna atanga kan neih a ni tih hi a ni a. Amaherawhchu, ST hmeichhia leh Non-ST mipa an inneih a, an fate dinhmun erawh chu a case a zir zel a ngaihtuah tur a ni thung a, thutlukna pakhata khung luh erawh a rem lo awm e.
Chuti a nih si chuan India ram chhungah hian Scheduled Tribe tam tak an awm a, the Constitution (Scheduled Tribes) Order, 1950 hnuaiah hian India ramah hian State 22 chhungah 744 tribes chuang dah luh an ni a. Mizo ni lo pawh hi ST tam tak an awm a. Mizo (ST) hmeichhiain, ST mipa emaw Non-ST mipa emaw pasala a neih hian a ST nihna a bo thei lova. Tin, ST pasalah a neih erawh chuan an fate chu ST an ni ve nghal dawn tih chu thil chiang sa a ni a. Amaherawh chu Non-ST pasalah a neih erawh chuan an fate an chawi seilenna hmun leh dan te, ST khawtlang leh vantlangin an pawm theih dan a zirin ST nihna an claim theih leh theih loh chu ngaihtuah tur a ni thung(www.jclalnunsanga.in)